Trong các trường hợp hư hỏng khớp gây đau và ảnh hưởng nặng nề đến vận động của con người, trước kia khi chưa có khớp nhân tạo, để giúp phục hồi vận động khớp thì các nhà khoa học đã sử dụng rất nhiều phương pháp phẫu thuật và các vật liệu cấy ghép để tạo hình lại khớp từ ngà voi, gỗ, thủy tinh, nhôm, thép mạ niken và xương của người chết cho tới vật liệu hiện đại như Titan hay hợp kim như ngày nay… và nhà khoa học tiên phong trong lĩnh vực nghiên cứu ứng dụng vật liệu cấy ghép là Themistocles Gluck. Ông cũng chính là người đưa ra ý tưởng tạo hình khớp vai đầu tiên vào cuối những năm 1800 mặc dù ông chưa bao giờ công bố về việc cấy ghép khớp vai của mình ở người.
Sự tiến bộ của khoa học cũng như y học giúp cho nhiều vật liệu thay thế bộ phận của con người ra đời và ngày càng hoàn thiện. Trong đó vật liệu khớp nhân tạo có sự phát triển mạnh mẽ và ngày càng phù hợp với chức năng và sinh hoạt của con người hơn.
Phẫu thuật viên người pháp Jules Emile Péan được coi là người đầu tiên thực hiện thay khớp vai vào năm 1893 đối với bệnh nhân tổn thương khớp vai do lao ở người thợ làm bánh 37 tuổi. Khớp vai nhân tạo mà Pean sử dụng được làm từ bạch kim và cao su. 2 năm sau ca thay khớp bị viêm rò và phải tháo khớp.
Khớp vai toàn phần đảo ngược (Reverse Shoulder Arthroplasty) được bắt đầu thiết kế từ cuối những năm 70. Đó là việc sử dụng một loại khớp vai ngược với giải phẫu bình thường để tái tạo lại khớp vai bị tổn thương gây mất hoặc giảm chức năng trầm trọng. Thiết kế này nhằm thay đổi cơ chế chuyển động của khớp vai, có thể khắc phục nhược điểm sau những lần thay khớp vai thất bại trước đó. Vậy thay khớp vai đảo ngược được sử dụng trong những trường hợp nào và chống chỉ định trong trường hợp nào.
Thay khớp vai đảo ngược được sử dụng cho một số trường hợp sau:
- Rách chóp xoay nặng không thể khâu phục hồi hoặc kèm thoái hóa nặng gân chóp xoay với chất lượng gân kém khiến cho việc khâu phục hồi chóp xoay không mang nhiều ý nghĩa.
- Chứng giả liệt khớp vai xảy ra thứ phát sau rách chóp xoay không có khả năng khâu phục hồi.
- Gãy chỏm xương cánh tay nhiều mảnh ở người cao tuổi.
- Gãy phức tạp chỏm xương cánh tay kèm theo loãng xương hoặc chất lượng xương kém.
- Không liền xương hoặc khớp giả mấu động lớn theo dõi sau thời gian dài gây mất điểm bám chóp xoay.
- Thất bại sau thay khớp vai giải phẫu cũng nên cân nhắc thay khớp vai đảo ngược.
- Viêm khớp dạng thấp của khớp vai, trong viêm khớp dạng thấp thì phần mềm xung quanh thường kém nên chóp xoay thường cũng bị tổn thương nặng. Trường hợp này chỉ thực hiện khi chất lượng xương của ổ chảo còn tương đối tốt.
- Ngoài ra các khối u liên quan đến đầu gần xương cánh tay cũng được cân nhắc thay vai đảo ngược.
Chống chỉ định thay khớp vai đảo ngược cho những trường hợp sau:
- Tổn thương thần kinh nách không hồi phục.
- Sự thiếu hụt chức năng của cơ delta là chống chỉ định tương đối nhưng trong thay vai đảo ngược chức năng khớp vai phụ thuộc chủ yếu vào cơ delta nên muốn kết quả chức năng tốt thì delta phải hoàn toàn khỏe mạnh.
- Loãng xương ổ chảo, dễ làm lỏng khớp nhân tạo.
- Nhiễm trùng đang hoạt động.
Ths.Bs Trần Quyết. Trung tâm Chấn thương chỉnh hình và Y học thể thao bệnh viện Vinmec Timescity, Hà nội sdt 0964502886.
