- Tổng quan về chênh lệch chiều dài chi dưới trẻ em
Leg length disparency (LLD) còn gọi là chân thấp chân cao, có thể do cấu trúc hay chức năng. Ví dụ của chênh lệch do chức năng là khớp co rút, gây thay đổi chiều dài chi. Chênh lệch do cấu trúc có thể xảy ra ở bất cứ phần nào của chân hay khung chậu. Thường chỉ đo chênh lệch chiều dài xương chày hay xương đùi. Cần tính luôn chiều cao của bàn chân và khung chậu khi so sánh chiều dài hai chân. Chênh lệch từ 1 cm trở lên được xem là đáng kể và được chẩn đoán là có tình trạng LLD.
2. Nguyên nhân gây nên chênh lệch chiều dài chi
Nhiều bệnh lý gây chênh lệch chiều dài hai chân. Mức chênh lệch nhỏ xảy ra trong các bệnh lý bàn chân khoèo, loạn sản khớp háng và bệnh Perthes. Mức chênh lệch lớn xảy ra ở các trường hợp bất sản xương chày, xương mác và xương đùi.
Chênh lệch chiều dài hai chân ảnh hưởng lên dáng đi, tùy mức chênh lệch và tuổi của bệnh nhân. Trẻ bù đắp sự chênh lệch bằng cách gập gối bên chân dài hay đứng nhón gót bên chân ngắn. Những cách bù đắp này giữ cho khung chậu cân bằng. Trẻ cũng bù đắp sự chênh lệch bằng cách thay đổi chức năng. Khi đi, trẻ vung chân bên dài theo đường vòng ở thì vung chân, và “chống sào” trên chân dài trong thì trụ chân, phóng người tới như người sử dụng sào chống trong môn nhảy cao. Dáng đi “chống sào” như thế khiến cơ thể nâng lên hạ xuống nhiều hơn, và gây tiêu hao năng lượng nhiều hơn dáng đi bình thường.
3. Chẩn đoán
Đo chênh lệch trên lâm sàng đánh giá sự khác biệt chiều dài chân bằng cách đặt ra các tấm gỗ/gạch với bề dày đo sẵn dưới bàn chân bên ngắn cho đến khi khung chậu cân bằng. Thường bệnh nhân sẽ cảm nhận được khi đạt sự đối xứng. Phương pháp này giúp đo được tất cả các đoạn của chi dưới, gồm cả bàn chân và khung chậu.
Thường chỉ đo chênh lệch chiều dài xương chày hay xương đùi thông qua đo chiều dài tuyệt đối của hai xương.
Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh X quang đo mức chênh lệch chiều dài hai chân và tìm các dị dạng xương khớp. Nếu phát hiện chênh lệch chiều dài hai chân ở tuổi nhũ nhi, chụp một lần lúc chẩn đoán ban đầu, và chụp định kỳ lúc 3, 6 và 9 tuổi.
4. Điều trị chênh lệch chiều dài chi dưới
• Nguyên tắc điều trị (Treament Principles)
Giữ khung chậu cân bằng thông qua việc giữ chiều dài hai chân cân bằng.
Chọn phương pháp điều trị dựa vào tuổi bệnh nhân,mức độ chênh lệch chiều dài hai chân.
Chọn thời điểm PT và ước đoán mức độ chênh lệch chiều dài hai chi phù hợp.
• Mức độ chênh lệch chiều dài hai chân
Có thể phân loại mức độ chênh lệch để giúp chọn hướng xử trí. Các mức độ này chịu ảnh hưởng của chiều cao tối thiểu có thể chấp nhận (MAH). Nếu mức độ chênh lệch nhiều, hãy bắt đầu với kéo dài chi. Đánh giá sự tiến bộ rồi hàn sụn tăng trưởng để hoàn thành việc điều chỉnh chênh lệch.
• Các phương pháp điều trị
– Nâng đế giày (Lifts)
Nâng đế giày có thể hữu ích khi độ chênh lệch lớn hơn 2-3 cm.
Nhưng nâng đế giày gây phiền toái cho trẻ. Giày trở nên nặng hơn, kém vững và thường làm trẻ xấu hổ. Có thể nâng 1 cm bên trong giày và 1 cm ngoài giày. Nếu được, chọn đế nhỏ, gọn, nhẹ, vững, và ít thu hút sự chú ý. Để giảm hơn nữa kích cỡ giày nâng đế, chọn miếng nâng mỏng, cho phép chừa lại mức chênh lệch chiều dài chi dưới 2 cm.
– Làm ngắn xương bên dài. (Bone shortening)
Đây là kỹ thuật khá an toàn và hiệu quả để giải quyết tình trạng chênh lệch chiều dài hai chân cho bệnh nhân đã quá thời điểm hàn sụn tăng trưởng. Có thể làm kín.
– Kẹp sụn tăng trưởng. (Stapling) khi không tính toán được thời điểm thích hợp để hàn sụn tăng trưởng (do các khó khăn khi đọc tuổi xương và sơ đồ dự đoán tăng trưởng).
– Hàn sụn tăng trưởng. (Epiphysiodesis) là phương pháp tốt nhất để chỉnh các chênh lệch chiều dài hai chân trong khoảng 2 – 5 cm.
Trong đó hàn sụn tăng trưởng (Epiphysiodesis ) là thủ thuật an toàn nhất trong điều trị phẫu thuật chênh lệch chiều dài chi. Thủ thuật này thường được thực hiện ở đầu dưới xương đùi hay đầu trên xương chày, hoặc cả hai nơi. Có thể hàn sụn tiếp hợp theo nhiều kỹ thuật. Kỹ thuật mới hiện nay hàn qua da và đôi khi chỉ cần mổ một lỗ vào. Các kỹ thuật này thích hợp cho cả xương đùi và xương chày.
Ths.Bs Trần Quyết – khoa Chấn Thương Chỉnh Hình bv đa khoa Xanh Pôn Hà Nội.
