1. Bệnh Osgood Schlatter là bệnh gì và hay gặp ở đối tượng nào?
Bệnh Osgood-Schlatter được phát hiện bởi 2 Bác sỹ là Osgood người Mỹ và Carl Schlatter người Thụy Điển vào năm 1903. Tên của bệnh cũng được đặt theo tên của 2 bác sỹ này.
Đây là tình trạng viêm phì đại phần sụn tại lồi củ trước xương chày (ngay phía dưới xương bánh chè), có thể hiểu đây là một chấn thương mạn tính được cho là vi chấn thương lặp đi lặp lại, gân bánh chè bị kéo căng và giật tại điểm bám lồi củ chày. Về phương diện sinh lý, cơ tứ đầu đùi là một cơ rất lớn, tiếp nối qua xương bánh chè, phía dưới là gân bánh chè. Ở trẻ em, phần đầu trên xương chày còn nhiều sụn nên không được chắc chắn, do đó khi vận động liên tục với cường độ cao, phần sụn chỗ bám của gân bánh chè rất dễ bị tổn thương.
Bệnh Osgood-Schalatter thường gặp ở lứa tuổi thanh thiếu niên (lứa tuổi học đường), cũng bởi lý do về mặt giải phẫu, phần sụn phát triển đầu trên xương chày chưa cốt hoá nên chưa hàn dính liên tục với phần đầu trên xương chày. Phần sụn này có sự phân mảnh trước khi cốt hoá lúc khoảng 10 tuổi, cùng với sự vận động mạnh, là những nguyên nhân gây ra bệnh lý này.
Bênh gặp nhiều ở trẻ nam hơn, và có thể gặp tổn thương ở cả 2 bên với tỷ lệ khoảng 50% bệnh nhân.
2. Triệu chứng của bệnh Osgood Schlatter
Người bệnh (Thanh thiếu niên-lứa tuổi học đường) thấy đau ở gối sau những buổi tập luyện hoặc chạy nhảy, có thể thấy sưng và đau ở lồi củ trước xương chày. Tính chất đau thường là đau tăng khi vận động, giảm khi nghỉ ngơi. Tuỳ theo mức độ tổn thương mà đau nhiều hay ít: đau nhẹ khi chạy nhảy nếu tổn thương lần đầu hoặc nhẹ. Trái lại, tổn thương nặng hoặc tái phát nhiều lần thì trẻ bị đau nhiều, đau liên tục. Đau cho đến khi trẻ ngừng tăng trưởng.
Một số trường hợp có thể thấy tại vị trí lồi củ trước xương chày: sưng, nóng khu trú, sờ ấn vào lồi củ trước xương chày đau nhiều.
3. Các phương tiện cận lâm sàng hỗ trợ chẩn đoán bệnh
XQuang gối có thể cho thấy hình ảnh rõ ràng của tổn thương Osgood-Schlatter: với sự phì đại phần sụn của lồi củ trước xương chày, 1 số phần sụn bong ra có thể ở nằm giữa gân bánh chè, là nguyên nhân gây đau mạn tính.
Trên XQuang gối còn có thể thấy được những hình ảnh về sự bong ra của phần sụn lồi củ trước xương chày với những trường hợp bị chấn thương cấp tính trên người bệnh có tiền sử bệnh Osgood-Schlatter (được coi như là biến chứng)
Trên MRI: có thể xác định được 1 số hình ảnh:
– Tăng kích thước, sưng nề phần mềm vị trí lồi củ trước xương chày
– Mất góc nhọn phía dưới của mỡ Hoffa
– Phù nề và viêm gân bánh chè tại vị trí điểm bám
– Viêm bao hoạt dịch dưới bánh chè
Những hình ảnh XQ có thể tồn tại tới tuổi trưởng thành. Hiện tượng này được gọi là bệnh Osgood-Schlatter chưa được giải quyết một cách triệt để.
4. Bệnh Osgood Schlatter cần phân biệt với những bệnh nào?
Osgood-Schlatter cần được phân biệt với những nguyên nhân gây đau gối khác có thể gặp ở trẻ em hoặc lứa tuổi thanh thiếu niên. Ở bài viết này chúng tôi chỉ nhắc đến các nguyên nhân với cơ chế tương tự, cơ chế liên quan đến tình trạng viêm tại vị trí điểm bám gân (apophysitis)
Hội chứng Sinding-Larsen-Johansson (Jumper’s knee):
– Tổn thương với cơ chế tương tự như bệnh Osgood-Schlatter nhưng vị trí tổn thương tại cực dưới xương bánh chè.
– Khi BN vừa có tổn thương Osgood-Schlatter vừa có tổn thương Sinding-Larsen-Johansson, có một hội chứng với tên Jumper’s knee, là một hội chứng đặc trưng bằng đau ở chỗ gám gần hoặc xa của gân bánh chè. Nó thường xảy ra ở người chơi bóng rổ, bóng đá, bóng chuyền và do vi chấn thương lặp đi lặp lại. Thường xảy ra ở lứa tuổi thanh thiếu niên và thường thấy ở trẻ trai.
Hội chứng đau tại khớp chè đùi (Patellofemoral pain syndrome)
Trật hay bán trật bánh chè (Patellar subluxation or dislocation)
5. Điều trị bệnh Osgood Schlatter
Bệnh Osgood-Schaltter đa phần có thể chữa khỏi bằng điều trị nội khoa và phục hồi chức năng như:
– Nghỉ ngơi, hạn chế vận động: không nên tham gia các hoạt động thể thao có nguy cơ gây chấn thương (trong vòng 4-6 tuần)
– Chườm mát gối 2-4 lần/ngày và sau khi vận động
– Băng ép với băng chun hoặc nịt gối
– Gác cao chân khi nằm.
– Kết hợp với việc dùng thuốc: thuốc giảm đau, chống viêm.
– Các bài tập phục hồi chức năng: kéo giãn cơ và tăng sức mạnh cơ, giúp tăng sự dẻo dai và linh hoạt cho khớp gối.
Phẫu thuật được chỉ định cho những trường hợp mức độ đau không cải thiện khi đã điều trị nội khoa nhiều đợt.
– Lấy bỏ phần sụn bị bong ra, và khâu lại gân bánh chè
– Với những trường hợp biến chứng bong vị trí bám của gân bánh chè, cần phẫu thuật: đặt lại chỗ gám gân bánh chè, và cố định bằng vis. Sau mổ cố định thêm bằng ống bột đùi cẳng chân trong 3-4 tuần.
Ths.Bs.Trần Quyết – khoa Chấn Thương Chỉnh Hình và Y Học Thể Thao bv đa khoa Xanh Pôn Hà Nội.
