- Trật khớp cùng vai đòn là gì?
Khớp cùng vai đòn (khớp cùng đòn) nằm ở phía trên đỉnh của vai. Nơi mỏm cùng vai của xương bả vai và đầu ngoài xương đòn tiếp xúc với nhau. Khớp cùng đòn vận động không nhiều, và hầu như nó chỉ vận động lúc tau nâng quá đầu hoặc bắt chéo tay qua ngực. Khớp cùng đòn được giữ vững bởi bao khớp của nó và các dây chằng quạ-đòn.
Trật khớp cùng đòn là một tổn thương rất thường gặp. Nhất là những người chơi thể thao bị chấn thương hoặc chấn thương do nguyên nhân khác. Trong tổn thương này, đầu ngoài xương đòn bị trật khỏi mỏm cùng vai của xương bả vai. Trật khớp cùng đòn có thể do ngã đập vai xuống đất hoặc do va chạm trực tiếp khi chơi thể thao.
Nói chung, hầu hết trật khớp cùng đòn không cần phẫu thuật. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, phẫu thuật là cần thiết. Trật khớp cùng đòn dẫn đến đau và mất vững vai. Bệnh nhân thường đau nhất lúc làm các động tác tay cao quá đầu hoặc khi nằm ngủ nghiêng về bên bệnh.
Trật khớp cùng vai đòn là tổn thương mà đầu ngoài xương đòn trật khỏi mỏm cùng vai. Tổn thương này có thể do vai bị va chạm trực tiếp khi chơi thể thao hoặc sau khi bị ngã đập vai xuống đất hoặc ngã chống tay.
Mức độ tổn thương của trật khớp cùng đòn phụ thuộc vào cấu trúc giữ vững khớp nào bị tổn thương mức độ tổn thương như thế nào. Nếu chỉ rách dây chằng cùng đòn, tổn thương thường không quá nghiêm trọng, nhưng khi dây chằng quạ đòn bị đứt, tổn thương sẽ nặng và phức tạp hơn.
2. Có những loại trật khớp cùng đòn nào?
- Độ 1: Giãn dây chằng cùng đòn.
- Độ 2: Đứt dây chằng cùng đòn, giãn dây chằng quạ đòn.
- Độ 3: Đứt dây chằng quạ đòn, khớp cùng đòn trật hoàn toàn.
- Độ 4: Đầu ngoài xương đòn trật ra sau, vào hoặc xuyên qua cơ thang.
- Độ 5: Trật khớp cùng đòn, đầu ngoài xương đòn di lệch lên trên rất nhiều.
- Độ 6: Trật khớp cùng đòn với xương đòn di lệch xuống dưới mỏm cùng vai hoặc mỏm quạ. Khoảng gian quạ-đòn thu hẹp so với bên lành.
3. Trật khớp cùng đòn có triệu chứng như thế nào?
Biểu hiện triệu chứng của trật khớp cùng đòn phụ thuộc vào mức độ tổn thương:
- Độ 1:
– Đau khi ấn vào vị trí khớp cùng đòn.
– Có thể bầm tím quanh khớp.
– Đau nhẹ khi vận động cánh tay.
– Không đau vùng dây chằng quạ-đòn.
- Độ 2:
– Đau vừa hoặc nặng tại vị trí khớp cùng đòn.
– Có thể có sưng nề vùng vai.
– Đau khi vận động cánh tay.
– Đỉnh của vai hơi nhô cao tại vị trí đầu ngoài xương đòn.
– Xương đòn có thể cử động khi ấn mạnh vào.
– Vùng dây chằng quạ-đòn đau khi ấn vào.
- Độ 3:
– Bất cứ cử động nào của cánh tay đều gây đau.
– Đau vùng quanh khớp cùng đòn và vùng dây chằng quạ đòn.
– Sưng nề nhiều.
– Đầu ngoài xương đòn nhô lên rõ rệt, gồ hẳn lên mặt da.
– Khớp cùng đòn rất mất vững.
- Độ 4:
– Triệu chứng đau nặng hơn độ 3.
– Đầu ngoài xương đòn trật ra sau so với mỏm cùng vai.
Độ 5:
– Tương tự độ 3, mức độ nặng hơn.
– Da bị gồ lên rất nhiều.
Độ 6:
– Vai phẳng, mòm cùng vai lồi rõ lên.
– Có thể có gãy xương đòn hoặc tổn thương đám rối cánh tay kèm theo.
4. Điều trị trật khớp cùng đòn như thế nào?
Trật khớp cùng đòn có thể điều trị bao gồm bảo tồn hoặc phẫu thuật, tùy thuộc và mức độ tổn thương cụ thể.
Điều trị bảo tồn:
- Trật khớp cùng đòn có thể điều trị bảo tồn đối với độ 1 và 2. Với tổn thương độ 3, chỉ định bảo tồn chỉ đưa ra với bệnh nhân có nhu cầu vận động ít.
- Phương pháp điều trị bảo tồn gồm có nghỉ ngơi, chườm đá, đeo túi treo tay khoảng 4-6 tuần. Trong 4-6 tuần đầu tập tầm vận động thụ động khớp vai, sau đó tập tầm vận động chủ động, tăng sức cơ.
Điều trị phẫu thuật:
Điều trị phẫu thuật thường đặt ra đối với trật khớp cùng đòn độ 4, 5, 6 và độ 3 đối với bệnh nhân trẻ tuổi, có nhu cầu vận động nhiều. Có nhiều phương pháp phẫu thuật điều trị trật khớp cùng đòn.
- Cố định khớp cùng đòn:
+ Cố định bằng đinh K kết hợp chỉ thép: hiện ít sử dụng do cố định không vững và biến chứng trồi đinh.
+ Cố định bằng nẹp móc (hook plate).
- Cố định xương đòn vào mỏm quạ
+ Bắt vít quạ-đòn (kỹ thuật Bosworth).
+ Cố định quạ-đòn bằng chỉ: mổ mở hoặc nội soi.
- Tái tạo dây chằng quạ đòn
+ Tại tạo dây chằng quạ đòn bằng mảnh ghép gân tự thân hoặc đồng loại.
+ Chuyển dây chằng cùng quạ thành dây chằng quạ đòn (có thể kèm cắt đầu ngoài xương đòn – Weaver Dunn).
Phẫu thuật nội soi cố định quạ-đòn điều trị trật khớp cùng đòn là phẫu thuật mới. Có nhiều ưu điểm như ít xâm lấn, bệnh nhân phục hồi sớm, và tính thẩm mỹ cao.
5. Các biến chứng có thể gặp của trật khớp cùng đòn
- Tổn thương đám rối thần kinh cánh tay (hiếm gặp)
- Cốt hoá hoặc viêm khớp cùng đòn
- Tuột đinh, gãy đinh sau phẫu thuật cố định khớp cùng đòn băng đinh
- Gãy vít cố định quạ đòn sau mổ
- Gãy xươn đòn, gãy mỏm quạ
- Nhiễm trùng sau mổ
- Trật lại khớp cùng đòn
Ths.Bs Trần Quyết – Trung tâm Chấn thương chỉnh hình và Y học thể thao bệnh viện Vinmec Timescity, Hà Nội, Sđt 0964502886.
