TRẬT KHỚP ỨC ĐÒN ĐIỀU TRỊ NHƯ THẾ NÀO?
trat-cung-don
trat-cung-don

TRẬT KHỚP ỨC ĐÒN ĐIỀU TRỊ NHƯ THẾ NÀO?

Tóm tắt

Trật khớp ức đòn là sự không tiếp khớp giữa đầu xương ức và đầu trong xương đòn.
Trật khớp ức đòn xảy ra với tần suất tương đối ít chiếm 3% trong tổng số các trật khớp quanh đai vai, 95% trong số đó là một bên. Có thể bị trật ra trước hoặc ra sau, trong đó trật khớp ra trước phổ biến hơn do dây chằng ức đòn trước yếu hơn. Sự vững của khớp ức đòn phụ thuộc vào sự ổn định từ các cấu trúc dây chằng xung quanh.

I. Trật khớp ức đòn là gì?

  • Trật khớp ức đòn là sự không tiếp khớp giữa đầu xương ức và đầu trong xương đòn.
  • Trật khớp ức đòn xảy ra với tần suất tương đối ít chiếm 3% trong tổng số các trật khớp quanh đai vai, 95% trong số đó là một bên. Có thể bị trật ra trước hoặc ra sau, trong đó trật khớp ra trước phổ biến hơn do dây chằng ức đòn trước yếu hơn. Sự vững của khớp ức đòn phụ thuộc vào sự ổn định từ các cấu trúc dây chằng xung quanh. Trong đó bao khớp phía sau là cấu trúc quan trọng nhất trong việc đảm bảo độ vững này.
  • Trật khớp ức đòn ra sau hiếm gặp nhưng có thể có các biến chứng đe dọa tính mạng như: biến chứng mạch máu thần kinh, khí quản và chấn thương thực quản. Nguyên nhân gây ra trật khớp có thể do chấn thương hoặc không do chấn thương trong đó nguyên nhân chấn thương là hay gặp nhất. Nguyên nhân không do chấn thương thường gặp ở những bệnh nhân có tình trạng thiếu hụt collagen như hội chứng lỏng lẻo đa dây chằng toàn thân hoặc biến dạng xương đòn, mô cơ bất thường…
  • Có rất nhiều phương pháp điều trị trật khớp ức đòn nhưng với tính chất ít gặp nên việc điều trị vẫn còn nhiều điều bàn luận.
Hình ảnh trật khớp ức đòn trái trên lâm sàng

II. Dấu hiệu lâm sàng thường gặp

  • Trật khớp ức đòn ra trước thường đau và xuất hiện một khối nổi gồ lên cạnh xương ức, triệu chứng này cần phân biệt với gãy đầu trong xương đòn.
  • Trật khớp ra sau có biểu hiện đầu trong xương đòn đau nhưng cũng có thể xuất hiện với các triệu chứng chèn ép như khó thở hoặc khó nuốt. Nếu có bất kỳ triệu chứng nào trong số này thì việc nắn chỉnh cấp cứu là cần thiết. Thường sẽ có sưng tấy tối thiểu nhưng có thể có một số vết bầm tím bên dưới đầu trong của xương đòn. Khi khám, bệnh nhân sẽ có dấu hiệu về sưng và giảm biên độ vận động của chi trên.
  • Ngoài ra có thể xuất hiện với chứng rối loạn cảm giác chi trên hoặc các dấu hiệu của tắc nghẽn tĩnh mạch.
Hình ảnh trật khớp ức đòn phải trên Xquang

III. Cận lâm sàng định hướng chẩn đoán

  • Xquang ngực: có thể biết được Khớp ức đòn có bị trật hay không nhưng rất khó để chẩn đoán trật ra trước hay ra sau.
  • CT, nhất là CT 3D cho phép chẩn đoán chính xác vị trí trật ra trước hay ra sau, nhìn thấy được các cấu trúc trung thất và các tổn thương phối hợp nếu có.
  • MRI: có độ phân giải thấp hơn CT trong việc nhìn hình ảnh của xương nhưng cho phép đánh giá tổn thương mô mềm rất tốt như dây chằng…
Hình ảnh trât khớp ức đòn phải

IV. Điều trị bảo tồn hoặc phẫu thuật

Nắn kín

  • Tuy rằng có nhiều câu hỏi nắn kín mà không tái tạo dây chằng liệu có đủ làm vững khớp ức đòn hay không nhưng đối với các trật mới đa phần các tác giả ưu tiên nắn kín trước dưới gây mê. Với các trường hợp trật ra sau rất có nguy cơ tổn thương mạch máu thần kinh hoặc thực quản, khí quản nên rất cần lưu ý khám xét thận trọng.

+ Với trường hợp trật ra trước cho bệnh nhân nằm ngửa tay duỗi dạng, ấn đầu trong xương đòn ra sau.

+ Với trường hợp trật ra sau, tư thế nằm ngửa có thể dùng kẹp xăng kẹp đầu trong xương đòn và kéo ra phía trước.

  • Sau nắn kín cần đeo đai số 8 thời gian 4 – 6 tuần, kết hợp sử dụng các thuốc giảm đau, giảm sưng nề. Trong thời gian đeo đai vẫn nên tập thụ động khuỷu, cổ bàn tay… Các động tác nên có sự hướng dẫn của Bác sĩ.

      Phẫu thuật mở và cố định khớp

  • Áp dụng cho các trường hợp nắn kín thất bại hoặc các triệu chứng mất vững tiến triển kéo dài.
  • Có rất nhiều kỹ thuật đã được mô tả trong Y văn từ việc mổ mở nắn chỉnh cố định bằng kim Kirchner, chỉ thép, bắt vít xốp hoặc dùng nẹp móc, tuy nhiên những trường hợp này thường áp dụng cho các trường hợp trật mới do chấn thương. Hay những phương pháp mới nhất như mổ mở tái tạo dây chằng bao khớp ức đòn bằng màng xương, gân chân ngỗng hoặc sử dụng neo khâu. Có tác giả áp dụng phương pháp cắt đầu trong xương đòn đơn thuần (Rockwood), tuy nhiên ở những bệnh nhân bị đứt dây chằng sườn đòn thì việc cắt đầu trong xương đòn đơn thuần là không có hiệu quả, việc cắt đầu trong xương đòn vẫn nên kết hợp với tái tạo dây chằng ức đòn.
  • Có rất nhiều phương pháp phẫu thuật có thể áp dụng và các báo cáo gần đây ưu tiên việc tái tạo dây chằng ức đòn, nhưng chưa có 1 báo cáo nào cho kết quả vượt trội hoàn toàn so với các phương pháp khác. Việc sử dụng phương pháp nào phụ thuộc vào thời gian trật, cơ sở vật chất, trình độ và kinh nghiệm của phẫu thuật viên.
Hinh ảnh tái tạo dây chằng ức đòn bằng gân chân ngỗng

V. Phục hồi chức năng sau cố định khớp

  • Đai treo tay 4 – 6 tuần.
  • Tập thụ động khớp vai, khuỷu và cổ bàn tay.
  • Sau khi bỏ đai treo tay bắt đầu tập chủ động và tập sức mạnh cơ của chi trên.
  • Không lao động nặng trong 12 tuần đầu, sau thời gian này khi cơ khoẻ và các khớp vận động tốt có thể bắt đầu các động tác sử dụng sức mạnh cơ bắp.
  • Toàn bộ quá trình tập và các động tác tập cần dưới sự hướng dẫn và giám sát của Phẫu thuật viên và Bác sĩ phục hồi chức năng.

Ths.Bs Trần Quyết Khoa Phẫu thuật Khớp và Y học thể thao bệnh viện Tâm Anh Hà Nội, số 108 Hoàng Như Tiếp, Long Biên, Hà Nội. Sđt 0964502886.