Bệnh gút là gì? Điều trị như thế nào?
lắng đọng hat tophi trong bệnh gút
lắng đọng hat tophi trong bệnh gút

Bệnh gút là gì? Điều trị như thế nào?

Tóm tắt

bệnh gout là bệnh viêm khớp do vi tinh thể, đặc trưng bởi những đợt viêm khớp cấp tái phát, có lắng đọng tinh thể muối urat natri trong các mô, gây ra do tăng acid uric trong máu. Đây là bệnh do rối loạn chuyển hóa nhân purin, thuộc nhóm bệnh rối loạn chuyển hóa.

1. Bệnh Gút là gì?

Bệnh Gút (Gout) thuộc nhóm bệnh cơ xương khớp. Hay gặp ở các nước phát triển, là bệnh viêm khớp do vi tinh thể, đặc trưng bởi những đợt viêm khớp cấp tái phát, có lắng đọng tinh thể muối urat natri trong các mô, gây ra do tăng acid uric trong máu. Đây là bệnh do rối loạn chuyển hóa nhân purin, thuộc nhóm bệnh rối loạn chuyển hóa.
Nguyên nhân nguyên phát của bệnh chưa thật sự rõ ràng, nhưng chế độ ăn thực phẩm có chứa nhiều purin như: gan, thận, tôm, cua, lòng đỏ trứng, uống rượu bia nhiều… được xem là làm nặng thêm bệnh. Gặp 95% ở nam giới, thường gặp 30-60 tuổi. Một số ít xác định được nguyên nhân là do các rối loạn về gen (nguyên nhân di truyền) hoặc do rối loạn chức năng các cơ quan như thận, gan hoặc dùng thuốc lợi tiểu hay thuốc điều trị ung thư. Các yếu tố nguy cơ của bệnh là tăng huyết áp, béo phì và hội chứng chuyển hóa, tăng insulin máu và sự đề kháng insulin.

Sự lắng đọng tinh thể Urat trong bệnh Gút (thường gặp nhất ở ngón chân cái)

2. Chẩn đoán bệnh Gút như thế nào?

Bệnh nhân (thường là Nam) có triệu chứng của “Cơn Gút cấp” ở độ tuổi >30 tuổi. Xuất hiện đột ngột ban đêm, bệnh nhân thức dậy vì đau ở khớp, thường là khớp bàn – ngón chân cái. Khớp sưng to, đỏ, phù nề, căng bóng, nóng, đau dữ dội và ngày càng tăng, va chạm nhẹ cũng rất đau. Lúc đầu chỉ viêm khớp một khớp sau đó có thể viêm nhiều khớp. Các dấu hiệu viêm có thể kéo dài nhiều ngày, thường từ 5-7 ngày rồi các dấu hiệu viêm giảm dần: đỡ đau, đỡ nề, bớt đỏ. Hết cơn, khớp trở lại hoàn toàn bình thường. Cơn Gout cấp dễ tái phát, khoảng cách có thể gần nhưng cũng có thể rất xa, có khi >10 năm. Lắng đọng urat làm cho hình thành các tôphi dưới da và gây nên bệnh khớp mạn tính do urat. Hạt tôphi thường biểu hiện chậm, hàng chục năm sau cơn Gout đầu tiên nhưng cũng có khi sớm hơn. Khi đã xuất hiện thì dễ tăng số lượng và khối lượng và có thể loét. Tôphi thường thấy trên sụn vành tai rồi đến khuỷu tay, ngón chân cái, gót chân, mu bàn chân, gân Achille…

3. Xét nghiệm cần làm để chẩn đoán bệnh Gút

Xét nghiệm máu thường thấy Acid uric máu tăng > 420 μmol/l, tuy nhiên khoảng 40% bệnh nhân có cơn Gout cấp nhưng acid uric máu bình thường. Định lượng acid uric niệu 24 giờ để xác định tăng bài tiết hay giảm thải tương đối. Xét nghiệm dịch khớp tìm thấy tinh thể urat trong dịch khớp. Dịch khớp viêm giàu tế bào (> 2000 tb/mm3), chủ yếu là bạch cầu đa nhân trung tính. X quang khớp trong giai đoạn đầu bình thường, nếu muộn có thể thấy các khuyết xương hình hốc ở đầu xương, hẹp khe khớp, gai xương…
Chẩn đoán xác định bệnh gút dựa vào Tiêu chuẩn Bennet và Wood (1968) hoặc Theo tiêu chuẩn của ILAR và Omeract năm 2000.

4. Điều trị bệnh Gút như thế nào

Điều trị bệnh Gút dựa trên nguyên tắc là điều trị viêm khớp trong cơn Gút cấp và dự phòng tái phát cơn Gút. Dự phòng lắng đọng urat trong các tổ chức và dự phòng biến chứng thông qua điều trị hội chứng tăng acid uric máu. Mục tiêu kiểm soát acid uric máu dưới 360 mmol/l (60 mg/l) với Gút chưa có hạt tô phi và dưới 320 mmol/l (50 mg/l) khi Gout có hạt tô phi. Bằng các biện pháp:
Chế độ ăn uống – sinh hoạt
– Tránh các chất có nhiều purin như tạng động vật, thịt, cá, tôm, cua… Có thể ăn trứng, hoa quả.
– Không uống rượu, cần giảm cân, tập luyện thể dục thường xuyên…
– Uống nhiều nước, khoảng 2-4lít/24 giờ, đặc biệt là các loại nước khoáng có kiềm hoặc nước kiềm 14‰. Điều này sẽ làm tăng lượng nước tiểu trong 24 giờ, giúp hạn chế tối đa sự lắng đọng urat trong đường tiết niệu.
– Tránh các thuốc làm tăng acid uric máu, tránh các yếu tố làm khởi phát cơn Gút cấp như stress, chấn thương…
Điều trị nội khoa bệnh Gút
– Thuốc chống viêm: Colchicin, thuốc kháng viêm không steroid, corticoid:
– Thuốc giảm axit uric máu
+ Nhóm thuốc ức chế tổng hợp axit uric: Allopurinol.
+ Nhóm thuốc tăng thải axit uric: probenecid, Sunfinpyrazol.

Điều trị ngoại khoa bệnh Gút

Phẫu thuật cắt bỏ hạt tôphi được chỉ định trong trường hợp Gút kèm biến chứng loét, bội nhiễm hạt tôphi hoặc hạt tôphi kích thước lớn, ảnh hưởng đến vận động hoặc vì lý do thẩm mỹ. Khi phẫu thuật lưu ý cho dùng colchicin nhằm tránh khởi phát cơn Gút cấp. Cần kết hợp thuốc hạ acid uric máu.

Bàn chân của người bị Gút nặng nhiều vị trí bị lắng đọng hạt Tophi

5. Bệnh Gút có thể gặp biến chứng gì

Thông thường có 1 – 2 cơn mỗi năm, khoảng cách các cơn ngắn lại, 10 – 20 năm sau cơn đầu tiên. Xuất hiện các tophi và bệnh khớp urat làm hạn chế vận động.
Có một số thể nhẹ hơn, cơn Gút ít xảy ra, không có tophi. Cũng có một số thể nặng hơn, xảy ra ở người trẻ < 30 tuổi. Cơn Gút dày liên tiếp, tophi và bệnh khớp do urat xuất hiện sớm.
6. Cách để phòng tránh bệnh Gút

Chế độ sinh hoạt hợp lí, giảm ăn cách chất giàu purin, chất béo…
Điều trị tốt các bệnh lí gây bệnh Gút thứ phát như suy thận, do thuốc, các bệnh lí chuyển hóa…
Khi được chẩn đoán bị bệnh Gút, phải điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ để tránh các biến chứng của bệnh gây ra.

Ths.Bs.Trần Quyết. Trung tâm Phẫu thuật Khớp và Y học thể thao bệnh viện đa khoa Tâm Anh. Số 108 Hoàng như tiếp, Long biên, Hà nội. Phòng khám 401 Tòa B, sdt 0964502886.