Các Nguyên Nhân Gây Đau Khớp Vai Thường Gặp
đau vai thường gặp
đau vai thường gặp

Các Nguyên Nhân Gây Đau Khớp Vai Thường Gặp

Tóm tắt

Đau vai gây ra rất nhiều vấn đề, ước tính ảnh hưởng 18-26% người trưởng thành ở bất kì thời điểm nào. Đây là triệu chứng thường gặp thứ 3 của hệ xương khớp, mỗi năm khoảng 1% người trưởng thành đến gặp bác sĩ vì đau vai. Khớp vai là khớp có biên độ vận động lớn nhất của cơ thể, vì vậy khớp vai cần có sức mạnh và độ vững để cho phép tất cả cử động của vai, cánh tay mà không đau hoặc chấn thương. Dưới đây chúng ta sẽ tìm hiểu những nguyên nhân đau khớp vai thường gặp nhất, chúng tiến triển thế nào, triệu chứng gì và đi tới tổng quan về điều trị chúng ra sao.

  1. Tổng quan về đau khớp vai

Đau vai gây ra rất nhiều vấn đề, ước tính ảnh hưởng 18-26% người trưởng thành ở bất kì thời điểm nào. Đây là triệu chứng thường gặp thứ 3 của hệ xương khớp, mỗi năm khoảng 1% người trưởng thành đến gặp bác sĩ vì đau vai. Khớp vai là khớp có biên độ vận động lớn nhất của cơ thể, vì vậy khớp vai cần có sức mạnh và độ vững để cho phép tất cả cử động của vai, cánh tay mà không đau hoặc chấn thương. Dưới đây chúng ta sẽ tìm hiểu những nguyên nhân đau khớp vai thường gặp nhất, chúng tiến triển thế nào, triệu chứng gì và đi tới tổng quan về điều trị chúng ra sao.

2. Cấu tạo khớp vai

Sự linh hoạt đặc biệt của khớp vai được tạo thành nhờ 3 khớp: Khớp ổ chảo – cánh tay, khớp cùng – đòn, khớp ức – đòn. Vì linh hoạt nên khớp vai cũng yêu cầu phải đủ vững chắc, nhờ các cấu trúc gân cơ tại khớp và ngoài khớp như vòng xoay Cuff (vòng bít) tạo bởi nhóm cơ chóp xoay (gồm 4 cơ là cơ trên gai, cơ dưới gai, cơ dưới vai và cơ tròn bé), các túi hoạt dịch, bao khớp.

Với cấu trúc phức tạp như vậy nên khớp vai thường có nguy cơ gặp các tổn thương, đặc biệt khi khớp bị quá tải.

3. Dấu hiệu nào báo hiệu một tổn thương khớp vai

Hãy tự đặt ra một số câu hỏi như:

  • Cánh tay của bạn có thể cử động một cách tự nhiên hay có cảm giác đau, cứng vai, hạn chế khi vận động?
  • Bạn có cảm thấy xương có thể bị trật khỏi khớp?
  • Vai của bạn có đủ khỏe khi thực hiện các hoạt động thường ngày?

Nếu câu trả lời là có bất thường, một số chấn thương có thể tự điều trị tại nhà và hồi phục sau vài ngày bằng nghỉ ngơi, chườm lạnh hoặc băng cố định. Tuy nhiên một số tổn thương bạn cần đến khám ngay với bác sĩ chuyên khoa để được điều trị phù hợp và kịp thời. Một số dấu hiệu cần đi khám bác sĩ như:

  • Khớp vai biến dạng, có các cử động bất thường
  • Không vận động được vai
  • Đau nhiều, dai dẳng
  • Vai đột nhiên bị sưng tấy
  • Cánh tay hoặc bàn tay xuất hiện yếu, tê bì
Đau vai thường gặp

4. Các nguyên nhân gây đau khớp vai thường gặp

Trật khớp vai

Trật khớp vai là chấn thương khớp phổ biến nhất, chiếm 50-60% tỷ lệ trật khớp. Trong sinh hoạt, nếu khớp vai bị kéo về sau quá mạnh hoặc góc xoay quá lớn là nguy cơ khiến đầu trên xương cánh tay trượt ra khỏi ổ chảo. Bệnh nhân trật khớp vai có các triệu chứng như đau, hạn chế vận động khớp vai, dấu hiệu “vai vuông” và có cử động đàn hồi (dấu hiệu lò xo)

Trật khớp cùng vai đòn

Tổn thương khớp cùng vai đòn tương đối phổ biến, thường gặp do ngã đập vai xuống hoặc ngã khi cánh tay quá duỗi. Nếu tổn thương nặng sẽ làm rách dây chằng cùng vai đòn và dây chằng quạ đòn gây trật khớp cùng đòn. Bệnh nhân sẽ biểu hiện đau vai, ấn đau tại vùng khớp cùng vai đòn. Ấn đầu ngoài xương đòn có thể có dấu hiệu phím đàn.

Gãy xương vùng vai

Trên lâm sàng, các gãy xương vùng vai thường gặp nhất là gãy xương đòn và gãy đầu trên xương cánh tay. Bệnh nhân sẽ cảm thấy đau nhiều, hạn chế vận động cánh tay, biến dạng vùng vai, có thể thấy bầm tím tại ổ gãy.

Rách sụn viền ổ chảo

Cấu trúc sụn viền có tác dụng tăng cường tính ổn định của khớp ổ chảo – cánh tay. Rách sụn viền thường là hậu quả của chấn thương như ngã khi tay duỗi thẳng hoặc có thể mạn tính như di chuyển tay lên cao thường xuyên trong khi chơi bóng ném. Chấn thương gây ra đau vai, tăng khi vận động đặc biệt là khi thực hiện động tác ném, lục cục khớp vai và hạn chế vận động.

 Rách gân cơ chóp xoay

Nhóm cơ chóp xoay ngoài vai trò vận động, còn là cấu trúc tăng độ vững của khớp vai khi thực hiện các động tác nâng cánh tay qua đầu. Gân cơ chóp xoay có nguy cơ tổn thương khi bị quá tải do vận động quá nhiều, bị ngã hoặc bị bào mòn do quá trình lão hóa. Triệu chứng nổi bật là đau vai, tăng khi nằm nghiêng bên tổn thương hay nâng vác vật nặng, kèm theo lục cục khớp vai khi vận động.

Viêm quanh khớp vai thể đông cứng

Đây là nguyên nhân gây đau và cứng bên trong khớp, chiếm khoảng 2% các tổn thương ở vai, thường thấy ở tuổi 40-60, nữ nhiều hơn nam. Một vài yếu tố làm tăng tỷ lệ bị vai đông cứng, đặc biệt là ở các bệnh nhân đái tháo đường, cường giáp, nhược giáp, Parkinson. Ngoài ra khớp vai đông cứng có thể tiến triển sau một chấn thương, phẫu thuật vùng vai cần bất động trong một khoảng thời gian dài. Biểu hiện là bệnh nhân đau, cứng khớp vai, cử động và chức năng của vai bị hạn chế nghiêm trọng.

Hội chứng chèn ép khoang dưới mỏm cùng vai

Đây là một nguyên nhân khá thường gặp, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân tuổi trung niên.

Khoang dưới mỏm cùng vai là một khoang hẹp giữa đầu trên xương cánh tay và mỏm cùng vai, trong khoang có gân nhóm cơ chóp xoay, các túi hoạt dịch giúp bảo vệ gân cơ và bôi trơn. Khi thực hiện động tác dạng cánh tay qua đầu, các cơ chóp xoay trượt trong khoang này. Trong trường hợp khooang này bị hẹp lại do thoái hóa, có các gai xương, hay ở người thường xuyên làm động tác với, dạng cánh tay như thợ xây, thợ điện, vận động viên bơi lội, cử tạ. Các triệu chứng của bệnh thường ít cấp tính, tiến triển xấu dần, các dấu hiệu thường gặp gồm đau vai, tăng khi nằm nghiêng và bệnh nhân sẽ than phiền mất ngủ, nặng hơn là yếu vai, hạn chế vận động báo hiệu có thể gân cơ chóp xoay đã bị rách.

Viêm túi hoạt dịch quanh vai

Túi hoạt dịch chứa đầy dịch, bao quanh khớp giúp bảo vệ và bôi trơn khớp. Khi khớp vai phải vận động quá mức, hay sau khi ngã, chấn thương, các túi hoạt dịch này có thể bị sưng tấy và viêm. Bệnh nhân sẽ cảm nhận được cơn đau nhất là khi vận động

Thoái hóa khớp vai

Thoái hóa khớp là nguyên nhân thường gặp nhất trong các bệnh viêm khớp. Sụn mặt khớp bị thoái hóa, bào mòn, gây đau và cứng khớp, ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt của người bệnh.

Viêm khớp dạng thấp khớp vai

Đây là một bệnh mạn tính do rối loạn tự miễn của cơ thể gây ra ở toàn thân. Khi khớp vai bị ảnh hưởng sẽ gây ra triệu chứng đau vai, cứng khớp, biến dạng khớp và hạn chế vận động của vai.

Viêm gân đầu dài cơ nhị đầu

Gân đầu dài cơ nhị đầu nằm trong rãnh giữa củ lớn và củ bé của đầu trên xương cánh tay. Gân này có thể bị viêm khi thực hiện quá mức các động tác tay quá đầu, nâng vật nặng hay do thoái hóa. Bệnh nhân có triệu chứng như cảm giác đau liên tục, dữ dội, khu trú ở vùng phía trước vai bên trên rãnh nhị đầu, cảm giác mắc kẹt, cứng khớp vai có thể đi kèm với cơn đau, biên độ vận động của khớp giảm.

Viêm túi hoạt dịch vai – ngực (Scapulothoracic bursitis)

Hay còn được gọi là hội chứng “snapping scapula”, gặp khi viêm túi hoạt dịch giữa góc trên, dưới xương vai và cơ dưới vai, ảnh hưởng tới cử động của bả vai và lồng ngực, tạo ra cảm giác như xương vai “mài” trên các xương sườn thành các tiếng bất thường khi cử động. Đây là một tình trạng bệnh lí hiếm gặp, có thể thấy nhiều nhất ở các vận động viên trẻ sử dụng khớp vai quá mức như bơi lội, đẩy tạ. Bệnh nhân sẽ cảm thấy đau mỏi vùng bả vai sau lưng, hạn chế vận động khớp vai.

Ngoài ra, đau vai còn do các nguyên nhân khác như đau lan trong cơn đau thắt ngực hoặc bởi các vấn đề của gan, mật hay các vấn đề chèn ép, viêm đám rối thần kinh cổ, cánh tay.

5. Chẩn đoán và điều trị đau vai

Bác sĩ sẽ chẩn đoán dựa vào bệnh sử, nghề nghiệp, các thói quen sinh hoạt vận động. Tiếp theo là thực hiện đề nghị các động tác khám đánh giá dấu hiệu đau, sưng nóng, khám tầm vận động và kiểm tra sức mạnh, kèm theo các nghiệm pháp khám phát hiện dấu hiệu chèn ép. Cùng với đó là các hình ảnh cận lâm sàng giúp xác định chẩn đoán, loại trừ các nguyên nhân và hỗ trợ điều trị như Xquang để phát hiện các bất thường về xương (gãy xương, trật khớp, thoái hóa, gai xương); MRI để cho thấy hình ảnh của tổn thương phần mềm như gân, cơ; nội soi chẩn đoán và có thể kết hợp điều trị nguyên nhân.

Điều trị sẽ phụ thuộc vào nguyên nhân gây tổn thương. Trong hầu hết các trường hợp người bệnh được điều trị bằng các phương pháp không phẫu thuật như dùng thuốc kèm giảm đau, nghỉ ngơi, tập phục hồi chức năng. Tuy nhiên trong một số trường hợp cần thực hiện các thủ thuật như nắn trật khớp vai. Hoặc phẫu thuật kịp thời để tránh những biến chứng teo cơ, cứng khớp, lệch trục chi, viêm mãn tính có đau kéo dài ví dụ như trường hợp hẹp khoang dưới mỏm cùng vai kèm rách chóp xoay.

Hiện nay phương pháp phẫu thuật nội soi khớp vai rất phát triển với nhiều ưu điểm như vết rạch nhỏ, ít đau đớn và mất máu, điều trị các tổn thương hiệu quả, tính thẩm mĩ cao, cho phép người bệnh sớm phục hồi và trở lại cuộc sống hằng ngày. Tuy nhiên vẫn có một số nguy cơ biến chứng có thể xảy ra khi thực hiện thủ thuật nội soi khớp vai như nhiễm trùng, chảy nhiều máu, tổn thương mạch, thần kinh,…

6. Làm gì để dự phòng các cơn đau vai

Hiện tại không có phương pháp ngăn ngừa tuyệt đối các tổn thương ở vai. Tuy nhiên một số biện pháp có thể ứng dụng hiệu quả giúp giảm nguy cơ tổn thương khớp vai như:

– Thực hiện các bài khởi động trước khi chơi thể thao hoặc lao động

– Có chế độ nghỉ ngơi thích hợp khi vận động thể lực cường độ cao

– Luyện tập các tư thế đúng khi tập luyện, bê vác vật nặng

– Có các dụng cụ bảo hộ để đảm bảo giữ đúng tư thế khớp vai khi hoạt động nặng

– Xây dựng chế độ dinh dưỡng phù hợp

– Tập các bài tập đơn giản giúp kéo căng và tăng cường cơ bắp, gân cơ. Hãy tập với các chuyên gia trị liệu để tập đúng cách, phòng tránh chấn thương.

Ths.Bs Trần Quyết sđt 0964502886. Phòng khám 401 Trung tâm Phẫu thuật Khớp và Y học thể thao bệnh viện đa khoa Tâm Anh. Số 108 Hoàng Như Tiếp, Long Biên, Hà Nội.